به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «سلسلهنیوز»، حجتالاسلام و المسلمین سید رمضان علیان، تحلیلگر مسائل سیاسی و فعال رسانهای نوشت: یکی از مهمترین مؤلفههای استمرار و اقتدار نظام اسلامی، نقشآفرینی مردم در عرصههای مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است؛ موضوعی که در پیامهای اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی پس از شهادت امام شهید نیز به عنوان یکی از برجستهترین هنرهای ایشان مورد تأکید قرار گرفته است. تربیت اجتماعی مردم و تبدیل آنان به سرمایهای فعال و اثرگذار برای پیشبرد اهداف انقلاب، از مهمترین دستاوردهایی بود که در طول سالهای رهبری ایشان بهتدریج شکل گرفت و امروز آثار آن بیش از هر زمان دیگری در جامعه قابل مشاهده است.
مروری بر تحولات سالهای اخیر، بهویژه در مقاطع حساس و سرنوشتساز، نشان میدهد که حضور گسترده مردم در صحنههای مختلف، برخاسته از یک حرکت مقطعی یا احساسی نیست، بلکه نتیجه فرآیندی مستمر در حوزه تربیت اجتماعی و اعتماد به ظرفیتهای مردمی است. در جریان حوادث و جنگ تحمیلی اخیر نیز، در حالی که بسیاری از کشورها در شرایط مشابه با آشفتگی، ناامنی روانی و فروپاشی انسجام اجتماعی مواجه میشوند، جامعه ایران با حفظ آرامش، انسجام و حضور فعال خود، تصویری متفاوت از همبستگی ملی به نمایش گذاشت؛ حضوری که نشان داد پیوند میان مردم و نظام اسلامی، بر پایه اعتماد متقابل و مشارکت واقعی استوار شده است.
این سرمایه اجتماعی، ریشه در نگاهی دارد که از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی بر نقش مردم در اداره جامعه تأکید داشته است. همانگونه که بنیانگذار انقلاب اسلامی با اتکا به مردم نهضت اسلامی را به پیروزی رساند، در ادامه نیز رهبری انقلاب با بهرهگیری از همین ظرفیت عظیم، زمینه حضور مردم را در عرصههای مختلف سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و حتی امنیتی فراهم ساخت. حضور پرشور مردم در بزنگاههای مهم تاریخ انقلاب، از دفاع مقدس گرفته تا حوادثی مانند نهم دی و دیگر مقاطع حساس، نشان میدهد که جامعه ایرانی در سایه این رویکرد، توانسته است مسئولیتپذیری اجتماعی و دفاع از ارزشهای انقلاب را به بخشی از هویت خود تبدیل کند.
در کنار مردمسازی، تقویت روحیه توکل، مقاومت و امید نیز از ارکان مهم مدیریت انقلاب در دهههای گذشته بوده است. الهامبخشی از آموزههای قرآنی، بهویژه تأکید بر وعده الهی «إِنَّ مَعِیَ رَبِّی»، سبب شد فرهنگ ایستادگی در برابر تهدیدها به یک باور عمومی در میان مسئولان، نیروهای مسلح و بدنه جامعه تبدیل شود. این نگرش، علاوه بر افزایش اعتماد عمومی، زمینه شکلگیری روحیه مقاومت و خودباوری را فراهم کرد و نشان داد که اتکای همزمان به قدرت الهی و ظرفیتهای مردمی، مهمترین پشتوانه عبور کشور از بحرانها و حفظ اقتدار نظام اسلامی است.
یکی از برجستهترین جلوههای مدیریت راهبردی در دوران رهبری امام شهید، حرکت هدفمند کشور به سوی استقلال و اقتدار دفاعی بود؛ مسیری که از نخستین سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز شد و در طول دهههای بعد، با وجود تحریمها، فشارهای خارجی و محدودیتهای گسترده، به شکلگیری یک توان بازدارنده بومی انجامید. در شرایطی که ساختار نظامی کشور پیش از انقلاب وابستگی عمیقی به مستشاران خارجی و تجهیزات وارداتی داشت، رویکرد تکیه بر توان داخلی و اعتماد به نیروهای جوان و متخصص، زمینهساز شکلگیری صنایع دفاعی مستقل و پیشرفته شد.
در این مسیر، حمایت از نخبگان و فرماندهان خلاق حوزه دفاعی، نقش تعیینکنندهای در تحقق خودکفایی ایفا کرد. پشتیبانی از جریانهای علمی و عملیاتی شکلگرفته پیرامون شهیدان ستاری و تهرانیمقدم، تنها نمونهای از این نگاه آیندهنگر بود؛ نگاهی که به جای اتکا به خرید تجهیزات خارجی، بر تولید دانش، فناوری و توان بومی تأکید داشت. استمرار این رویکرد، کشور را به جایگاهی رساند که امروز بخش قابل توجهی از نیازهای دفاعی خود را با تکیه بر ظرفیتهای داخلی تأمین میکند و در برخی حوزههای راهبردی، به فناوریهای پیشرفته و بازدارنده دست یافته است.
این نگاه، تنها به تولید تجهیزات محدود نماند، بلکه با تقویت روحیه مقاومت و خودباوری در نیروهای مسلح، انسجام میان ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را نیز به الگویی موفق از همافزایی دفاعی تبدیل کرد. هدایت هماهنگ این دو مجموعه بزرگ نظامی، در کنار تقویت ساختارهای فرماندهی و ارتقای توان رزمی، موجب شد جمهوری اسلامی ایران از مرحله دفاع صرف عبور کرده و به قدرتی بازدارنده در سطح منطقه تبدیل شود؛ قدرتی که توانسته است امنیت ملی کشور را بر پایه توان داخلی تثبیت کند.
در کنار توسعه توان دفاعی، شکلگیری و تقویت جبهه مقاومت نیز بخشی از همین راهبرد کلان به شمار میرود. نگاهی که امنیت جمهوری اسلامی را محدود به مرزهای جغرافیایی نمیداند و با حمایت از جریانهای مقاومت در منطقه، عمق راهبردی کشور را گسترش میدهد. ایجاد ساختارهایی همچون نیروی قدس سپاه، حمایت از جبهه مقاومت و توسعه فناوریهای بومی در حوزه موشکی، پهپادی و سامانههای دفاعی، در کنار ساخت شهرهای موشکی و ارتقای دقت تجهیزات نظامی، جلوهای از آیندهنگری مدیریتی بود که آثار آن در تحولات سالهای اخیر و افزایش قدرت بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران بهروشنی قابل مشاهده است.
یکی از مهمترین ویژگیهای مدیریت امام شهید، ترسیم افق بلندمدت برای آینده انقلاب اسلامی بود. ایشان مسیر حرکت انقلاب را در قالب پنج مرحله «انقلاب اسلامی، نظام اسلامی، دولت اسلامی، جامعه اسلامی و امت اسلامی» تبیین کردند و معتقد بودند تحقق تمدن نوین اسلامی تنها با حرکت تدریجی و گامبهگام در این مسیر امکانپذیر است. بر همین اساس، پس از تثبیت انقلاب و نظام اسلامی، تمرکز اصلی بر شکلگیری دولت اسلامی، اصلاح ساختارهای مدیریتی و زمینهسازی برای تحقق جامعه و امت اسلامی قرار گرفت.
در این چارچوب، نظامسازی و تثبیت ساختارهای قانونی کشور از مهمترین راهبردهای دنبالشده بود. جایگاه رهبری همواره به عنوان جایگاه هدایت، سیاستگذاری کلان و ترسیم مسیر حرکت نظام تعریف شد و در مقابل، هر یک از قوای کشور و نهادهای قانونی نیز در چارچوب وظایف مشخص خود ایفای نقش کردند. تأکید بر قانونمداری، احترام به سازوکارهای قانونی و پرهیز از دخالت در مسئولیتهای اجرایی دستگاهها، موجب شد ساختار حکمرانی کشور بر پایه تقسیم وظایف و مسئولیتهای مشخص استوار شود و هر مجموعه در مسیر مأموریت قانونی خود حرکت کند.
در کنار این نظامسازی، سیاستهای کلی نظام در حوزههای مختلف اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، علمی و جمعیتی نیز به عنوان نقشه راه کشور تدوین و ابلاغ شد. این سیاستها، علاوه بر تعیین جهتگیریهای کلان، زمینه مطالبهگری از دستگاههای اجرایی را فراهم کرد تا حرکت کشور در مسیر اهداف بلندمدت انقلاب اسلامی استمرار یابد و برنامههای توسعه نیز بر اساس همین سیاستهای کلان تنظیم شوند.
از دیگر محورهای مهم این رویکرد، بهرهگیری از ظرفیتهای مردمی در اداره کشور بود. هدایت جریانهای اجتماعی در حوادث مختلف از جمله سیل، زلزله، بحران کرونا و سایر عرصههای خدمترسانی، نشان داد که مردم همواره یکی از ارکان اصلی پیشرفت کشور به شمار میروند. همچنین استفاده از توان مجموعههایی همچون قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا(ص) در اجرای پروژههای زیرساختی، نمونهای از همافزایی میان ظرفیتهای مردمی، نیروهای مسلح و دولت در مسیر توسعه و آبادانی کشور بود.
پیشرفت علمی نیز از مهمترین اولویتهای ترسیمشده برای آینده کشور محسوب میشد. تأکید مستمر بر تولید علم، حمایت از دانشگاهها، مراکز پژوهشی، نخبگان و فناوریهای نوین، موجب شد جمهوری اسلامی ایران در بسیاری از حوزههای علمی مسیر رشد قابل توجهی را طی کند. ارتقای جایگاه علمی کشور از رتبههای پایین جهانی به جایگاههای برتر در عرصههایی همچون فناوری نانو، سلولهای بنیادی، صنایع دفاعی و سایر علوم راهبردی، نتیجه همین نگاه آیندهنگر و مطالبهگری مستمر در حوزه علم و فناوری بود.
در این میان، مفهوم «پیشرفت» جایگزین ادبیات رایج «توسعه» شد؛ زیرا پیشرفت، از نگاه امام شهید، مبتنی بر مبانی اسلامی، هویت بومی و ظرفیتهای داخلی تعریف میشود و صرفاً الگوگیری از مدلهای غربی را دنبال نمیکند. از همین منظر، طرح اقتصاد مقاومتی نیز با هدف مردمیسازی اقتصاد، تقویت تولید داخلی، کاهش وابستگی و افزایش تابآوری کشور در برابر فشارهای خارجی مطرح شد تا مسیر پیشرفت اقتصادی نیز بر پایه توان داخلی و مشارکت مردم استوار باشد.
در مجموع، مجموعه این اقدامات نشان میدهد که نگاه راهبردی امام شهید صرفاً معطوف به حل مسائل روزمره نبود، بلکه با ترسیم افقهای بلندمدت، تلاش داشت زمینه شکلگیری تمدن نوین اسلامی را فراهم سازد. توجه همزمان به مردم، اقتدار دفاعی، پیشرفت علمی، قانونمداری، نظامسازی و استقلال همهجانبه، منظومهای منسجم از حکمرانی را شکل داد که آثار آن امروز در عرصههای مختلف کشور قابل مشاهده است و همچنان میتواند به عنوان نقشه راه حرکت آینده جمهوری اسلامی ایران مورد توجه قرار گیرد.
