اسفندیار باقری، کارشناس تاریخ و استاد دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سلسلهنیوز»، با اشاره به جایگاه ویژه اربعین در فرهنگ اسلامی، اظهار داشت: اهمیت اربعین در آن است که در این روز، با تدبیر الهی خاندان پیامبر (ص)، یاد نهضت حسینی برای همیشه جاودانه شد. اربعین نقطهای تاریخی است که پیام عاشورا را از مرز یک واقعه تاریخی فراتر برد و آن را به مکتبی زنده و جریانساز تبدیل کرد.
وی با بیان اینکه تقدس عدد چهل در بسیاری از فرهنگها و ادیان ریشهای عمیق دارد، افزود: عدد چهل در سنتهای مختلف، نمادی از تحول، آزمون، پالایش و رسیدن به مرحلهای از کمال به شمار میرود. در آموزههای اسلامی نیز نمونههای متعددی از جایگاه این عدد وجود دارد؛ از میقات چهلشبه حضرت موسی (ع) و سرگردانی چهلساله بنیاسرائیل گرفته تا اشاره قرآن به سن چهلسالگی به عنوان دوره رشد و کمال عقلانی انسان.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در دیگر ادیان ابراهیمی نیز عدد چهل دارای جایگاهی نمادین است؛ از طوفان چهلروزه حضرت نوح (ع) و روزه چهلروزه حضرت عیسی (ع) در مسیحیت تا دورههای تزکیه و آمادگی در سنت یهودی. همچنین در عرفان ایرانی، چلهنشینی به عنوان دورهای برای خودسازی و تهذیب نفس شناخته میشود؛ بنابراین، عدد چهل همواره نشانه عبور از یک مرحله و رسیدن به مرتبهای بالاتر بوده است.
باقری با اشاره به پیوند این نماد تاریخی با واقعه کربلا، تصریح کرد: ریشه تاریخی مراسم اربعین به بیستم صفر سال ۶۱ هجری قمری، چهلمین روز پس از شهادت امام حسین (ع) و یاران باوفایش بازمیگردد؛ روزی که در منابع تاریخی با بازگشت کاروان اهلبیت (ع) به کربلا و زیارت مزار سیدالشهدا (ع) همراه دانسته شده است؛ هرچند در جزئیات این موضوع میان برخی مورخان اختلاف نظر وجود دارد.
وی خاطرنشان کرد: یکی دیگر از رخدادهای مهم این روز، حضور جابر بن عبدالله انصاری، صحابی پیامبر اکرم (ص)، در کربلا به عنوان نخستین زائر امام حسین (ع) همراه با عطیه عوفی است؛ زیارتی که تنها یک سوگواری نبود، بلکه اقدامی برای زنده نگه داشتن حقیقت عاشورا و رساندن پیام مظلومیت و حقطلبی امام حسین (ع) به نسلهای آینده محسوب میشد.
این کارشناس تاریخ با اشاره به تداوم فرهنگ اربعین در میان شیعیان، گفت: این سنت در دورههای بعد با تأکید ائمه معصومین (ع) استمرار یافت؛ به گونهای که زیارت اربعین منسوب به امام صادق (ع) و معرفی زیارت امام حسین (ع) در روز اربعین به عنوان یکی از نشانههای مؤمن از سوی امام حسن عسکری (ع)، جایگاه ویژه این آیین را نشان میدهد.
باقری با اشاره به فراز و نشیبهای تاریخی راهپیمایی اربعین افزود: این مراسم در یک قرن اخیر دورههای مختلفی را پشت سر گذاشته است؛ از محدودیتها و ممنوعیتهای شدید در دوران حکومت صدام حسین تا احیای گسترده آن پس از سقوط رژیم بعث در سال ۲۰۰۳ میلادی که زمینه تبدیل این آیین را به بزرگترین اجتماع انسانی جهان فراهم کرد.
وی بیان کرد: امروز پیادهروی اربعین از یک مراسم مذهبی و منطقهای فراتر رفته و به نمادی جهانی از وحدت، عدالتخواهی، ایثار و پیوند انسانی تبدیل شده است؛ حرکتی که میلیونها انسان با وجود تفاوتهای قومی، ملی و فرهنگی در آن حضور پیدا میکنند تا پیام آزادگی و مقاومت عاشورا را به جهانیان منتقل کنند.
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: اربعین از دل حادثه کربلا و پس از یک دوره نمادین چهلروزه شکل گرفت تا نشان دهد پیام عاشورا محدود به زمان و مکان نیست؛ بلکه جریانی زنده و تحولآفرین است که همچنان الهامبخش انسانهای آزاده در سراسر جهان باقی مانده است.
