طیبه سپهوند در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سلسلهنیوز»، با اشاره به دو وجهی بودن کارکرد فضای مجازی اظهار داشت: فضای مجازی مانند یک تیغ دولبه است؛ از یک سو بهعنوان ابزار و بستری برای یادگیری، بهویژه در شرایط حساس، میتواند فرصتهای مناسبی برای دانشآموزان و دانشجویان فراهم کند و از سوی دیگر، استفاده بیش از اندازه از آن میتواند وابستگی و پیامدهای منفی به دنبال داشته باشد.
وی افزود: یکی از آثار منفی استفاده گسترده از فضای مجازی که در میان دانشجویان نیز قابل مشاهده است، کاهش تمرکز و افت تحصیلی است. افزایش حضور در فضای مجازی موجب شده میزان مطالعه نیز کاهش پیدا کند و بخشی از دانشآموزان و دانشجویان از مطالعه واقعی کتاب و منابع آموزشی فاصله بگیرند.
این روانشناس و مشاور خانواده با اشاره به ارتباط استفاده از فضای مجازی با افزایش اضطراب در نوجوانان و جوانان تصریح کرد: تنوع بالای محتوایی در فضای مجازی، زمینه مقایسه افراد با یکدیگر را افزایش میدهد و قرار گرفتن مداوم در معرض این مقایسهها میتواند اضطراب و فشار روانی بیشتری را برای نوجوانان و جوانان ایجاد کند.
سپهوند ادامه داد: بخش قابل توجهی از استفاده از فضای مجازی به ساعات پایانی شب موکول میشود که این مسئله میتواند به اختلال در خواب منجر شود. میزان خواب با عملکرد حافظه و فرآیند یادگیری ارتباط دارد و کاهش خواب میتواند بر حافظه بلندمدت و میزان یادگیری دانشآموزان و دانشجویان تأثیر منفی بگذارد.
وی با اشاره به پیامدهای اجتماعی استفاده افراطی از فضای مجازی گفت: در میان نوجوانان و جوانان، کاهش فعالیتهای اجتماعی و تعاملات رودررو نیز از پیامدهای قابل توجه این روند است؛ بهگونهای که برخی افراد ترجیح میدهند بخش بیشتری از زمان خود را در فضای مجازی سپری کنند و در نتیجه، ارتباطات اجتماعی آنها کاهش یافته و زمینه گرایش به انزوا و کنارهگیری اجتماعی بیشتر میشود.
این مشاور خانواده بر ضرورت توجه جدی به شیوه آموزش در شرایط مختلف تأکید و بیان کرد: مسئولان و متولیان آموزش باید برای استفاده صحیح از فضای مجازی در فرآیند آموزش، طرحها و راهکارهای مناسبی داشته باشند و حتیالمقدور بخشی از آموزش بهصورت حضوری انجام شود تا در شرایط بحرانی و حتی در صورت تکرار وضعیتهای مشابه، تعطیلی کامل آموزش حضوری به یک رویه تبدیل نشود.
سپهوند خاطرنشان کرد: حضور دانشآموزان و دانشجویان در محیط واقعی مدرسه و دانشگاه، علاوه بر فرآیند یادگیری، به شکلگیری ارتباطات اجتماعی و تعاملات انسانی نیز کمک میکند و نمیتوان همه ابعاد آموزش را به فضای مجازی منتقل کرد. فاصله گرفتن طولانیمدت از محیط آموزشی حضوری میتواند آثار خود را هم در کوتاهمدت و هم در بلندمدت نشان دهد.
وی در پایان با اشاره به افت تحصیلی بهعنوان یکی از پیامدهای قابل مشاهده این شرایط یادآور شد: بخشی از آثار استفاده نامتوازن از فضای مجازی و فاصله گرفتن از محیط آموزشی، هماکنون در قالب کاهش تمرکز، افت تحصیلی و کاهش مطالعه قابل مشاهده است و تداوم این روند میتواند در بلندمدت نیز پیامدهای آموزشی و اجتماعی بیشتری به همراه داشته باشد.
