به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی سلسله‌نیوز، تابستان که می‌رسد، گروه‌هایی چندنفره برای پیداکردن کلونی‌های زنبورعسل وحشی راهی جنگل‌ها و رویشگاه‌های طبیعی اطراف سلسله می‌شوند. جستجوی عسل اما در برخی موارد به شکستن، بریدن و قطع درختان طبیعی و خودرو می‌رسد. درختانی که کلونی زنبورها در آنها قرار دارد و برای دسترسی به عسل، تنه یا بخش‌هایی از درخت را با ابزارهای مختلف باز می‌کنند.
تصاویر و فیلم‌های این اقدامات نیز در صفحات و گروه‌های اینستاگرامی منتشر می‌شود. در برخی فیلم‌ها، افراد پیداکردن کلونی، بیرون آوردن عسل و حتی قطع درختان طبیعی را در برابر دوربین ثبت و با افتخار در فضای مجازی منتشر می‌کنند.
با قطع یا تخریب درخت، محل استقرار کلونی زنبورها نیز از بین می‌رود. در این شیوه، زنبورها در جریان دسترسی به عسل آسیب می‌بینند و کلونی طبیعی آنها در معرض نابودی قرار می‌گیرد. تکرار این روند در فصل عسل‌گیری می‌تواند بر جمعیت زنبورهای وحشی و محل‌های طبیعی استقرار آنها اثر بگذارد.
بهای سنگین طبیعت برای برداشت عسل وحشی
زنبورهای وحشی در گرده‌افشانی بسیاری از گیاهان کوهستانی و جنگلی نقش دارند. در جنگل‌ها و رویشگاه‌های طبیعی اطراف سلسله، گونه‌هایی مانند زالزالک وحشی، انجیر وحشی، گلابی وحشی، گیلاس وحشی و دیگر درختچه‌ها و گیاهان گل‌دار وجود دارند که زنبورها در گرده‌افشانی و تولید بذر و میوه آنها نقش دارند.
این ارتباط بخشی از چرخه طبیعی پوشش گیاهی منطقه است. بلوط عمدتاً با باد گرده‌افشانی می‌شود، اما زنبورها با گرده‌افشانی گیاهان و درختچه‌های گل‌دار همراه جنگل، به حفظ تنوع پوشش گیاهی و تداوم رویش بسیاری از گونه‌های طبیعی و خودرو کمک می‌کنند.
جنگل‌ها و رویشگاه‌های طبیعی اطراف سلسله تنها از درختان بلوط تشکیل نشده‌اند و گونه‌های مختلف درختی و درختچه‌ای به‌صورت خودرو در کنار یکدیگر بخشی از زیست‌بوم منطقه را شکل می‌دهند. آسیب به این درختان و ازبین‌رفتن محل‌های طبیعی استقرار زنبورها می‌تواند بخشی از این چرخه را تحت‌تأثیر قرار دهد.
قطع درختان طبیعی برای رسیدن به کلونی زنبور، در شرایطی رخ می‌دهد که تصاویر این اقدامات نیز در فضای مجازی منتشر می‌شود. پرسش اینجاست که در جنگل‌ها و رویشگاه‌های طبیعی اطراف سلسله چه تعداد درخت برای دسترسی به عسل وحشی آسیب‌دیده یا قطع شده و چه تعداد کلونی زنبور در جریان این برداشت‌ها از بین رفته است؟
برای بررسی بیشتر این موضوع، در ابتدای امر به سراغ یکی از برداشت‌کنندگان عسل وحشی در شهرستان سلسله رفتیم. او که در ابتدا تمایلی به گفتگو با ما نداشت، در ادامه و بدون ذکر نام حاضر شد درباره شیوه برداشت عسل و آسیب‌های احتمالی این کار به درختان و زنبورها توضیح دهد.
چند سال است عسل وحشی برداشت می‌کنید و چطور کلنی‌ها را پیدا می‌کنید؟
سال‌هاست این کار را انجام می‌دهم. معمولاً از روی مسیر پرواز زنبورها، رفت‌وآمد آنها و محل‌هایی که احتمال وجود کلنی بیشتر است، می‌توان کلنی را پیدا کرد. ترک‌ها و سوراخ‌های داخل درختان و صخره‌ها هم می‌تواند نشانه وجود کلنی باشد. البته روش‌هایی هم وجود دارد که ترجیح می‌دهم درباره آنها توضیح ندهم.
از کجا متوجه می‌شوید یک کلنی فعال است و ارزش برداشت دارد؟
از شدت و استمرار رفت‌وآمد زنبورها می‌توان تا حدی متوجه شد که کلنی فعال است. زنبورهایی که با گرده به سمت کلنی می‌روند هم یکی از نشانه‌ها هستند. زمان مشاهده زنبورها هم مهم است و باتجربه می‌توان وضعیت کلنی را بهتر تشخیص داد.
چطور تشخیص می‌دهید کلنی داخل بلوط است یا در صخره و دیگر نقاط طبیعی قرار دارد؟
رفتار زنبورها و محل ورود و خروج آنها کمک می‌کند. درختان قدیمی معمولاً شکاف‌ها، حفره‌ها یا قسمت‌های توخالی دارند و زنبورها ممکن است داخل تنه یا شاخه‌های آنها کلنی تشکیل دهند. در صخره‌ها هم ترک‌ها و حفره‌های طبیعی می‌تواند محل استقرار کلنی باشد.
اگر کلنی داخل یک درخت بلوط باشد، برای رسیدن به عسل چه می‌کنید؟
اگر راه طبیعی برای دسترسی وجود داشته باشد، از همان مسیر استفاده می‌کنیم. اما اگر راهی نباشد، ممکن است لازم باشد بخشی از چوب یا پوست درخت باز شود تا به شان‌ها دسترسی پیدا کنیم. سعی می‌کنیم تاحدامکان آسیب کمتری به درخت وارد شود.
باز کردن تنه یا پوست درخت به آن آسیب نمی‌زند؟
هر زخمی روی درخت می‌تواند مشکل ایجاد کند، اما شدت آسیب به‌اندازه و محل زخم بستگی دارد. هر بریدگی به این معنی نیست که حتماً درخت از بین می‌رود، ولی اگر آسیب زیاد باشد، طبیعی است که درخت ضعیف شود.
کارشناسان می‌گویند گاهی چند کیلو عسل به قیمت آسیب‌دیدن یک بلوط قدیمی باارزش زیست‌محیطی تمام می‌شود. درباره این موضوع چه نظری دارید؟
بلوط‌ها ارزش زیادی دارند و کسی نمی‌تواند این موضوع را انکار کند. اما افرادی هم هستند که برای درآمد سراغ این کار می‌روند. به نظرم باید روش‌های کم‌آسیب‌تر آموزش داده شود و راهی وجود داشته باشد که همه افراد بتوانند از این کار درآمد داشته باشند و هم به درخت و زنبورها آسیب نرسد.
اگر پوست یا تنه بلوط به‌طورجدی آسیب ببیند، احتمال خشک‌شدن یا پوسیدگی آن افزایش پیدا می‌کند؟
آسیب شدید می‌تواند درخت را ضعیف کند و احتمال بروز مشکل را افزایش دهد، اما میزان آسیب و محل آن مهم است. نمی‌توان درباره همه درختان یک حکم یکسان داد.
در زمان برداشت، چه اتفاقی برای خود کلنی زنبورها می‌افتد؟ آیا ممکن است کلنی به طور کامل از بین برود؟
هدف کسی که عسل برداشت می‌کند، عسل است، نه نابودی کلنی. اگر امکان داشته باشد، بخشی از شان و ذخیره غذایی برای زنبورها باقی می‌گذاریم. اما افرادی هم هستند که همه عسل و شان را برمی‌دارند و چندان به وضعیت درخت یا زنبورها توجهی ندارند. بعضی از این افراد هم محلی نیستند.
عسل وحشی را معمولاً کجا می‌فروشید؟
مقدار عسل معمولاً آن‌قدر نیست که وارد تجارت بزرگ شود. بخشی برای مصرف شخصی است و بخشی هم به مصرف‌کنندگان مستقیم، عطاری‌ها یا واسطه‌ها فروخته می‌شود. این روزها فروش از طریق دیوار و شبکه‌های اجتماعی هم بیشتر شده است. بعضی مشتریان هم به دلیل خواص درمانی که برای عسل وحشی عنوان می‌شود، دنبال آن هستند.
آیا قطع عمدی درخت برای رسیدن به عسل باید با برخورد قانونی مواجه شود؟
اگر کسی عمداً درخت را قطع یا تخریب کند، طبیعی است که باید با آن برخورد شود. اما به نظرم نباید همه برداشت‌کنندگان را یکسان دید. روش‌های سنتی برای برداشت وجود دارد و باید بررسی شود که آیا روش قانونی و عملی برای برداشت کم‌آسیب معرفی و آموزش‌داده‌شده است یا نه.
پس از نظر شما مرز بین برداشت عسل و آسیب‌زدن به طبیعت کجاست؟
از جایی که آدم برای یک برداشت، آینده همان منطقه را خراب کند. اگر قرار باشد برای چند کیلو عسل، درخت را از بین ببریم یا کلنی را نابود کنیم، دیگر اسمش برداشت نیست، بلکه ویرانی است. باید طوری کار کنیم که هم زنبور بماند، هم بلوط و هم امکان برداشت برای سال‌های بعد وجود داشته باشد.
در همین رابطه سجاد مؤمن‌زاده، زنبوردار الشتری در گفتگو با خبرنگار سلسله‌نیوز، درباره تفاوت عسل وحشی با عسل تولیدشده در کندو اظهار داشت: زنبورهای موجود در طبیعت برخلاف زنبورهای پرورشی معمولاً تحت مراقبت و درمان قرار نمی‌گیرند و برای بیماری‌ها و آفات، دارویی دریافت نمی‌کنند. در برخی کندوها نیز ممکن است زنبوردار برای افزایش تولید از شربت شکر استفاده کند.
وی افزود: اگر زنبوردار از داروهای ارگانیک استفاده کند، در زمان جریان شهد از شربت شکر استفاده نکند و پس از ذخیره عسل توسط زنبورها اقدام به برداشت کند، عسل کندویی از نظر ساختار تفاوتی با عسل وحشی ندارد و حتی می‌تواند از نظر شرایط بهداشتی وضعیت مناسب‌تری داشته باشد.
مؤمن‌زاده عنوان کرد: زنبورهای وحشی هم در گرده‌افشانی نقش دارند و میزان این نقش به تعداد و سلامت کلنی‌ها بستگی دارد. بااین‌حال، بخش عمده گرده‌افشانی توسط زنبورهای پرورشی انجام می‌شود.
وی ادامه داد: زنبورها در تأمین منابع غذایی بسیاری از موجودات نقش دارند و بخشی از غذای موردنیاز انسان نیز به فعالیت آنها وابسته است.
این زنبوردار الشتری با اشاره به اینکه برداشت عسل وحشی نیازمند تجربه و مهارت است، بیان کرد: بهتر است برداشت عسل وحشی توسط فردی انجام شود که با رفتار زنبورها و نحوه برداشت آشنایی دارد. اگر فرد آموزش ندیده باشد، احتمال آسیب جدی به کلنی و حتی نابودی آن وجود دارد.
مؤمن‌زاده تصریح کرد: وقتی درخت برای رسیدن به کلنی قطع می‌شود، خود درخت از بین می‌رود. اگر این کار توسط فردی غیرماهر انجام شود، احتمال اینکه کلنی هم از بین برود زیاد است. بنابراین هم به درخت آسیب وارد می‌شود و هم ممکن است زنبورها و محل زندگی آنها نابود شوند.
وی تأکید کرد: بهتر است مردم عسل موردنیاز خود را از زنبورداران مطمئن خریداری کنند و برای تهیه عسل وحشی سراغ تخریب طبیعت نروند. اگر کسی همچنان قصد برداشت عسل وحشی دارد، بهتر است از یک زنبوردار باتجربه کمک بگیرد تا برداشت با کمترین آسیب ممکن انجام شود.
علی رستم‌خانی‌زاده، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان سلسله در گفتگو با خبرنگار سلسله‌نیوز با اشاره به اهمیت حفاظت از محیط‌زیست و کلونی‌های زنبورعسل و درختان خودرو اظهار داشت: بر اساس ماده یک قانون حفاظت و بهسازی محیط‌زیست، حفاظت، بهبود و بهسازی محیط‌زیست و پیشگیری از هر اقدام مخرب که موجب برهم‌خوردن تعادل و تناسب محیط‌زیست شود، از وظایف سازمان حفاظت محیط‌زیست است.
وی افزود: زنبورها نقش مهمی در گرده‌افشانی و لقاح گیاهان و درختان دارند و حفاظت از کلونی‌های زنبور که در طبیعت و روی درختان یا صخره‌ها مستقر هستند، اهمیت دارد و باید از تخریب آنها جلوگیری شود.
رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان سلسله تصریح کرد: هر اقدامی که موجب تخریب کلونی زنبورها یا آسیب به زیستگاه آنها شود، می‌تواند چرخه طبیعی و نقش زنبورها در گرده‌افشانی را تحت‌تأثیر قرار دهد، بنابراین باید از چنین اقداماتی جلوگیری و موارد تخلف از طریق مراجع قانونی گزارش شود.
رستم‌خانی‌زاده گفت: در صورت مشاهده تخریب کلونی‌های زنبور در طبیعت، با متخلفان مطابق قوانین و مقررات زیست‌محیطی برخورد خواهد شد و موضوع در صورت نیاز برای رسیدگی قضایی به مراجع ذی‌صلاح ارجاع می‌شود.
وی بیان کرد: برداشت عسل وحشی زمانی می‌تواند با حفاظت از طبیعت همراه باشد که بدون تخریب درخت و با حفظ بخشی از ذخیره غذایی و ساختار کلنی انجام شود. آسیب به تنه و پوست درخت، به‌ویژه اگر گسترده باشد، می‌تواند زمینه ضعف و ورود عوامل پوسیدگی را فراهم کند و آسیب به کلنی نیز می‌تواند بر نقش آن در گرده‌افشانی اثر بگذارد.
رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان سلسله عنوان کرد: در شهرستان سلسله، آموزش روش‌های کم‌آسیب، نظارت بر برداشت و جلوگیری از تخریب درختان و کلنی‌ها می‌تواند به کاهش آسیب‌های ناشی از برداشت عسل وحشی کمک کند.
وی ادامه داد: حفظ بلوط‌ها و کلنی‌های زنبور در کنار دیگر گونه‌های گیاهی، بخشی از حفاظت از تنوع زیستی و تداوم چرخه طبیعی رویشگاه‌های منطقه است.
به نظر می‌رسد برای جلوگیری از تخریب بلوط‌ها و کلنی‌های زنبور، لازم است ضوابط برداشت عسل وحشی به‌صورت شفاف برای مردم مشخص و از طریق رسانه‌ها اطلاع‌رسانی شود و در موارد تخلف، برخورد قانونی و بازدارنده نیز جدی گرفته شود.
در کنار برخورد سلبی، آموزش مردم درباره نقش زنبورها در گرده‌افشانی و اهمیت بلوط‌ها در طبیعت می‌تواند از برداشت‌های غیراصولی جلوگیری کند. آگاهی‌رسانی مستمر از سوی دستگاه‌های مسئول و رسانه‌ها، می‌تواند این پیام را روشن کند که برداشت عسل نباید به قیمت تخریب درخت و نابودی کلنی زنبورها تمام شود.
انتهای خبر/
