به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «سفیرافلاک»، احسان حسنپور، دکتری روانشناسی تربیتی نوشت: در عصر شبکههای اجتماعی و رسانههای نوین، بسیاری از اصول تربیت رسانهای فرزندان را میتوان در آموزههای قرآن کریم و شیوههای تربیتی آن بازخوانی کرد.
امروزه تربیت فرزند با چالشهایی روبهروست که نسلهای گذشته کمتر با آنها مواجه بودند. اگر روزگاری والدین نگران انتخاب دوستان فرزند خود در مدرسه و محله بودند، امروز باید نگران دوستانی باشند که شاید هرگز آنها را از نزدیک ندیدهاند. اگر پیشتر خانواده مهمترین مرجع تربیتی کودکونوجوان بود، اکنون تلفن همراه، شبکههای اجتماعی، بازیهای آنلاین و تولیدکنندگان محتوا نیز در شکلگیری شخصیت فرزندان نقش دارند. در چنین شرایطی، رجوع به آموزههای قرآن میتواند چراغ راه خانوادهها باشد.
یکی از مهمترین موضوعاتی که قرآن به آن توجه کرده، مسئله انتخاب دوست و همنشین است. در نگاه قرآن، انسان از محیط و اطرافیان خود تأثیر میپذیرد و دوستیهای نادرست میتوانند مسیر زندگی او را تغییر دهند. این آموزه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. نوجوانان تنها با دوستان مدرسه یا همسایگان خود ارتباط ندارند؛ بلکه ممکن است ساعتها تحتتأثیر افراد ناشناسی قرار بگیرند که از طریق فضای مجازی سبک زندگی، نوع پوشش، باورها و حتی شیوه فکرکردن را به آنها منتقل میکنند. ازاینرو خانوادهها باید بهجای برخوردهای دستوری، درباره انتخاب دوست و تأثیرپذیری از افراد مختلف با فرزندان خود گفتگو کنند.
نکته مهم دیگر، جایگاه گفتگو در تربیت است. قرآن در داستان حضرت لقمان، تصویری زیبا از ارتباط پدر و فرزند ارائه میدهد. لقمان حکیم بامحبت، صبر و استدلال با فرزند خود سخن میگوید و تلاش میکند باورهای درست را در او نهادینه کند. این شیوه برای خانوادههای امروز نیز درس بزرگی است. بسیاری از والدین از ساعتها حضور فرزندشان در فضای مجازی گلایه دارند، اما گاهی فرصت چند دقیقه گفتگوی صمیمانه را برای او فراهم نمیکنند. نوجوانی که احساس کند در خانه شنیده نمیشود، پاسخ پرسشها و نیازهای خود را در بیرون از خانواده جستوجو خواهد کرد.
ازسویدیگر، قرآن همواره بر مسئولیتپذیری در قبال خانواده تأکید دارد. این مسئولیت در دنیای امروز به معنای آگاهی از محیط رسانهای فرزندان نیز هست. والدین باید بدانند فرزندشان چه محتوایی را دنبال میکند، چه بازیهایی انجام میدهد، چه افرادی را الگوی خود قرار داده و بخش مهمی از وقت خود را در چه فضایی سپری میکند. این نظارت البته نباید به کنترل افراطی و ایجاد بیاعتمادی منجر شود، بلکه باید همراه با آگاهی، صمیمیت و تعامل باشد.
یکی از مشکلات رایج خانوادههای امروزی، کاهش زمان باکیفیت در کنار یکدیگر است. در بسیاری از خانهها اعضای خانواده ساعتها در کنار هم حضور دارند، اما هرکدام سرگرم تلفن همراه خود هستند. سفره غذا، مهمانیها و حتی اوقات فراغت خانوادگی نیز گاه تحتتأثیر رسانهها قرار گرفته است. درحالیکه قرآن بر پیوندهای خانوادگی، محبت و ارتباط مؤثر میان اعضای خانواده تأکید دارد. فرزندی که از محبت، توجه و همراهی والدین بهرهمند باشد، کمتر به دنبال جبران خلأهای عاطفی در محیطهای ناسالم خواهد رفت.
موضوع دیگری که میتوان از آموزههای قرآنی برداشت کرد، اهمیت الگوهاست. فرزندان بیش از آنکه به توصیهها توجه کنند، رفتار والدین را مشاهده میکنند. اگر پدر و مادر خود ساعتهای طولانی در فضای مجازی حضور داشته باشند، نمیتوانند انتظار داشته باشند فرزندشان رفتار متفاوتی داشته باشد. بهترین آموزش، آموزش عملی است و مؤثرترین الگو، رفتار والدین در محیط خانه است.
همچنین قرآن نگاه متعادلی به تفریح و بهرهمندی از نعمتهای زندگی دارد. نوجوانان به نشاط، سرگرمی و ارتباط اجتماعی نیاز دارند و خانوادهها باید برای این نیاز طبیعی برنامه داشته باشند. ورزش، مطالعه، فعالیتهای فرهنگی، سفرهای خانوادگی و حضور در جمعهای سالم میتواند بسیاری از خلأهایی را که نوجوانان در فضای مجازی به دنبال پر کردن آن هستند، جبران کند.
در حقیقت، اگرچه قرآن درباره شبکههای اجتماعی یا رسانههای دیجیتال سخن نگفته است، اما اصولی را بیان کرده که امروز پایههای تربیت رسانهای را تشکیل میدهند؛ انتخاب دوست مناسب، گفتگوی مستمر با فرزند، نظارت آگاهانه، الگوسازی صحیح و تقویت روابط خانوادگی. خانوادههایی که این آموزهها را جدی بگیرند، بهتر میتوانند فرزندان خود را در برابر آسیبهای فرهنگی و رسانهای مصون نگه دارند.
